forex trading logo
FacebookTwitterGoogle BookmarksRSS Feed

Zabytkowe autobusy


Nasz ubezpieczyciel


Główna Tabor zabytkowy Nasze autobusy
Jelcz PR110 #4617 PDF Drukuj Email
poniedziałek, 21 maja 2012 21:39

Podstawowe informacje

Podpisana przez rząd PRL umowa z francuską firmą Berliet zakładała, poza licencją na autobus PR100, opracowanie odrębnej konstrukcji autobusu lepiej dostosowanego do potrzeb polskich przedsiębiorstw komunikacyjnych. W ten sposób powstał Jelcz PR110U: wydłużony do 12 metrów, wyposażony w trzy pary drzwi i napędzany silnikiem produkcji WSK Mielec autobus, którego produkcja ruszyła w 1975 roku. W założeniach miał się stać podstawowym pojazdem komunikacji miejskiej w całym kraju. Pierwsze sztuki popularnych "peerek" trafiły do Warszawy w grudniu 1976. Wkrótce jednak okazało się, że autobus nie jest wolny od wad: słaba sztywność konstrukcji, gorsze wykończenie wnętrza i częste usterki silnika definitywnie pogrzebały szanse Jelcza PR110 w stolicy. "Peerki" jeździły po Warszawie łącznie przez jedenaście lat, od 1976 do 1987 roku.

Prezentowany pojazd pochodzi z 1991 roku i jest przedstawicielem nowszej generacji - Jelcza PR110M. W ciągu swojej dwudziestoletniej służby jeździł w MZK Puławy z numerem taborowym 119. W 2011 roku został zakupiony przez KMKM we współpracy z MPK Kraków, gdzie początkowo stacjonował. W maju 2013r. "peerka" zawitała do Warszawy, gdzie odtąd będzie stała na co dzień, z czasem coraz bardziej upodabniając detalami się do nieco starszej, eksploatowanej w naszym mieście wersji PR110U. Pomimo trudności eksploatacyjnych Jelcz PR110 stanowi ważne ogniwo w historii polskich autobusów miejskich - w latach 1975-1991 był podstawowym miejskim autobusem powstającym w całości na terenie kraju.

ThumbnailThumbnailThumbnail


Dane techniczne

Producent: Jelcz

Model: PR110M

Rok produkcji: 1991

Silnik: WSK Mielec SW 680/78/1

Pojemność silnika: 11100 cm3

Moc silnika: 185 KM

Miejsca siedzące: 36

Miejsc ogółem: 110

Długość [mm]: 12000

Szerokość [mm]: 2500

Wysokość [mm]: 3040

Konstrukcja →

Konstrukcja

Druga połowa lat sześćdziesiątych XX wieku charakteryzowała się prawdziwą rewolucją w podejściu do konstruowania nowych autobusów. Najważniejszą decyzją było definitywne odejście od projektowania nadwozi autobusowych na podwoziach ramowych na rzecz konstrukcji samonośnych. W tych okolicznościach powstał jeden z najbardziej nowoczesnych autobusów miejskich początku lat siedemdziesiątych: Berliet PR100. Pojazd spełniał wszystkie stawiane warunki. Miał mieć bardzo niski (jak na owe czasy) poziom podłogi w przedniej części pojazdu dzięki umieszczeniu jednostki napędowej w tylnym zwisie. Przednie drzwi umieszczono bezpośrednio naprzeciwko stanowiska kierowcy. Jednocześnie bardzo podniesiono warunki pracy kierowcy poprzez m.in. zastosowanie półautomatycznej skrzyni biegów. Autobus otrzymał też zupełnie nowe, kanciaste kształty bryły nadwozia, podkreślające ówczesny wysoki poziom postępu technicznego.

ThumbnailThumbnailThumbnail

Autobus PR100 wdrożono do produkcji w 1972 roku we Francji. W tym samym czasie podpisano umowę licencyjną z rządem PRL na uruchomienie masowej produkcji autobusów miejskich w fabryce w Jelczu. Początkowo strona francuska dostarczała niemal kompletne pojazdy PR100 do kosmetycznego montażu, ale istotnym zapisem kontraktu był obowiązek opracowania odrębnej konstrukcji większego pojazdu, przeznaczonego specjalnie na polski rynek. W ten sposób powstał dwunastometrowy model PR110U z trojgiem drzwi, którego prototyp zbudowano we Francji w roku 1974, a seria informacyjna dwudziestu pojazdów opuściła jelczańską fabrykę w końcu 1975 roku. Zakładano, że wszystkie podzespoły będą powstawały w kraju, zakupiono w tym celu szereg licencji m.in. na silniki Leylanda (dla WSK Mielec), skrzynie biegów (FPS Tczew) oraz przekładnie kierownicze ZF (Polmo Szczecin). Niestety, brak odpowiedniej weryfikacji badawczej prototypu przed wdrożeniem do produkcji, a także niewystarczająca sztywność konstrukcji, bardzo niska jakość krajowych podzespołów oraz dramatyczne problemy logistyczne sprawiły, że Jelcz-Berliet PR110U okazał się wielkim niepowodzeniem. Efektywna eksploatacja do naprawy głównej nie przekraczała średnio dwóch lat, a zamiast docelowej produkcji 5000 sztuk powstawało rocznie zaledwie kilkaset nowych pojazdów.

Pierwsze produkowane seryjnie Jelcze PR110U trafiły na warszawskie ulice w grudniu 1976, gdzie kontynuowały rozpoczętą modelem PR100 wymianę wysłużonych „ogórków”. Mimo masowych dostaw (ponad 900 pojazdów) „peerki” nie zawojowały miasta na długo. Wobec wcześniej wspomnianych czynników, delikatnie mówiąc, PR110U nie sprawdził się najlepiej, co bezlitośnie obnażyła zima stulecia. Ostatnie PR110U zasiliły park taborowy MZK w październiku 1980 roku. Była to ostatnia dostawa autobusów z jelczańskiej fabryki na następne 12 lat (nie licząc pięciu Jelczy L11 z 1989 r.), zaś na stołeczne ulice zaczęły wyjeżdżać węgierskie Ikarusy. Ostatnie PR110 skreślono ze stanu Miejskich Zakładów Komunikacyjnych w lecie 1987.

ThumbnailThumbnailThumbnailThumbnailThumbnailThumbnail

W 1983 roku, po wygaśnięciu umowy licencyjnej z Berlietem, wprowadzono zasadnicze zmiany, które przyniosły usztywnienie konstrukcji nośnej autobusu i niewielkie zmiany wystroju wnętrza pojazdu (m.in. wprowadzono zamkniętą kabinę kierowcy i zmieniono oświetlenie sufitowe). Tak zmieniony autobus oznaczono symbolem Jelcz PR110M. W kryzysowej rzeczywistości lat osiemdziesiątych wciąż powtarzały się problemy z jakością wykonania oraz terminowością dostaw podzespołów, co znacząco utrudniało produkcję oraz późniejszą eksploatację. Częściowym remedium w tej sytuacji było podjęcie kooperacji z węgierskim Ikarusem i produkcja, a bardziej karosowanie modeli M- i L11 na bazie dostarczonych z Węgier kompletnych podwozi Ikarusa 260. Liczna produkcja modelu M11 w latach 1985-90 pozwoliła wreszcie zaspokoić popyt krajowych odbiorców na autobusy, które były bardziej odporne na trudy eksploatacji. Taki obrót spraw spowodował zmniejszenie wielkości produkcji modelu PR110M, który jednakże wciąż pozostawał w ofercie Jelcza. Produkowano około 500 sztuk takich pojazdów rocznie aż do roku 1992, kiedy do produkcji wprowadzony został Jelcz 120M. 

ThumbnailThumbnailThumbnail

Po sromotnej klęsce modelu PR110U duże miasta zaopatrywane były w lepiej wykonane, cechujące się wyższą niezawodnością Ikarusy, które poza tym występowały w bardziej pojemnej wersji przegubowej. Wyrugowane z największych ośrodków Jelcze PR110M trafiały do komunikacji miejskiej w wybranych, mniejszych miastach, z których największymi były Rzeszów, Toruń i Tarnów oraz w nielicznych partiach do wybranych przedsiębiorstw PKS (np. PKS Lubin, PKS Siedlce).

← Podstawowe informacje

Nasza peerka →

Nasza peerka

Pojazd znajdujący się w naszej kolekcji został wyprodukowany w 1991 roku. Od momentu pierwszej rejestracji 7.11.1991 r. aż do końca roku szkolnego 2010/2011 służył w Miejskim Zakładzie Komunikacji w Puławach z numerem taborowym 119. Początkowo nosił numer rejestracyjny LLP 0575, a od 2002 roku - LPU S496. Do końca lat dziewięćdziesiątych wóz posiadał klasyczne berlietowe malowanie kremowo-czerwone z białym pasem u dołu nadwozia. Na przełomie wieków został w całości pomalowany na żółto pod reklamę firmy Drew-Max, którą to woził na nadwoziu przez następną dekadę.

ThumbnailThumbnail

W lipcu 2011 roku Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej z Warszawy zadecydował o zakupie puławskiego Jelcza PR110M i włączeniu go do kolekcji zabytkowych pojazdów, dokumentujących powojenne autobusy eksploatowane w Polsce. Autobus był w dobrym stanie technicznym oraz prezentował wysoki stopień zachowania detali kompletacji fabrycznej, które w większości tego typu autobusów bezpowrotnie znikały podczas różnego rodzaju napraw i remontów. Po zakupie Jelcz pojechał do Gliwic, do firmy Bus Service Center sp. z.o.o., gdzie przeszedł zewnętrzną waloryzację połączoną z przemalowaniem w klasyczny schemat barw. W takiej postaci został we wrześniu 2011 roku zaprezentowany szerszej widowni na wystawie taboru zabytkowego podczas targów Transexpo w Kielcach.

ThumbnailThumbnailThumbnail

Od czasu targów nasz Jelcz był użyczony krakowskiemu Miejskiemu Przedsiębiorstwu Komunikacji, z którym to od początku współpracowaliśmy przy tym projekcie, stąd też na co dzień „peerka” stacjonowała w Krakowie. Na początku 2012 roku autobus został wpisany do ewidencji ruchomych zabytków techniki i po przejściu przeglądu wieczystego otrzymał żółte tablice rejestracyjne. Od tej pory nasz #119 wiedzie sielskie życie autobusowego emeryta prezentując swe wdzięki na różnego rodzaju imprezach, przejazdach oraz Krakowskiej Linii Muzealnej. Mamy nadzieję, że za jakiś czas uda się przeprowadzić jego gruntowny remont, dzięki któremu będzie mógł nas cieszyć przez długie lata.

W maju 2012 roku „peerka” po raz pierwszy zawitała do Warszawy w roli pełnoprawnego zabytku goszcząc na Zlocie Zabytkowych Autobusów i Nocy Muzeów. Niestety, w drodze powrotnej do Krakowa dwudziestoletni silnik uległ poważnej awarii eliminującej go z dalszej eksploatacji. Szczęśliwie dzięki zaangażowaniu instytucji i osób prywatnych udało się zakupić nowy silnik i dokonać jego montażu w warsztacie MKS Skarżysko-Kamienna. Wszystkim zaangażowanym w tę operację jeszcze raz serdecznie dziękujemy!

ThumbnailThumbnailThumbnail

Z czasem w Krakowie rozpoczęła się kolejna metamorfoza peerki. Nietknięte od czasu zakończenia służby liniowej w Puławach wnętrze pojazdu zaczęło powoli zmieniać swoje zapuszczone oblicze. Ponieważ miejskie Jelcze PR110 występowały w stołecznym MZK jedynie w pierwszej wersji "U", podjęliśmy decyzję o stylizacji naszego egzemplarza właśnie na taki model. We wnętrzu zagościło trochę niespotykanych obecnie detali, charakterystycznych dla Jelczy Berlietów z lat 70. m.in jedyne w swoim rodzaju plafonowe oświetlenie wnętrza, plastikowe "marginesy" po bokach podsufitki oraz poręcze w kolorze srebrnym.

W maju 2013 roku nasz Jelcz opuścił gościnne progi MPK Kraków i udał się do Warszawy by po raz kolejny uczestniczyć w Zlocie Zabytkowych Autobusów i Nocy Muzeów. Po ich zakończeniu nie wrócił jednak do grodu Kraka, lecz dołączył do reszty naszej kolekcji zgromadzonej na terenie zajezdni MZA przy Ostrobramskiej. Z tej okazji jeszcze przed imprezami na jego burtach pojawił się nowy, tym razem oficjalny, numer taborowy 4617. Numer ten jest kontynuacją MZK-owskiego zakresu numeracji Jelczy PR110U stacjonujących w zakładzie R-10 "Ostrobramska".

ThumbnailThumbnailThumbnail

Od maja nieprzerwanie trwają prace waloryzacyjne przy naszym Jelczu, mające upodobnić go do pojazdów tego typu kursujących po naszym mieście 30 lat temu. Dzięki pozyskaniu wielu rzadkich już elementów z wraku ostatniej znanej peerki ex-MZK Warszawa możliwe było poważniejsze zajęcie się wnętrzem autobusu. Na początku pożegnaliśmy się ze starą obskurną kabiną. Kolejnym etapem była zabawa z poręczami, tj. odtworzenie ich układu charakterystycznego dla wersji PR110U, zamiana plastikowych łączeń z czarnych na białe, zakładanie oryginalnych rączek do trzymania dla pasażerów stojących wraz ze specjalnymi tulejkami zapobiegającymi ich poruszaniu się.  W połowie sierpnia autobus przez tydzień gościł na zajezdni "Stalowa", gdzie pan Stanisław do spółki z Michałem zajęli się m.in rekonstrukcją kabiny kierowcy, montażem brakujących poręczy w drugich i trzecich drzwiach, ustawieniem wiatrołapów, czy montażem laminatowej podkładki pod tylną rejestrację. Po powrocie na Włościańską odmalowane zostały czarne elementy kabiny, zaś laminat oklejony czarną matową folią na wzór oryginału. Na poręczach pojawiły się oryginalne okrągłe przyciski "na żądanie" z lat 70. montowane na aluminiowych dystansach.  Oczyszczone i pomalowane na kolor szary zostały blaszki mocujące wiartołapy - bardzo korzystnie wpłynęło to na estetykę wnętrza.  Logo Jelcz z przedniej ściany pojazdu zmieniło kolor z czarnego na srebrny. Konieczna okazała także się renowacja listwy oświetlenia tablicy rejestracyjnej. To tylko niektóre z wykonanych ostatnio działań przy tym autobusie. Z każdym dniem zaczyna wyglądać on coraz szlachetniej i coraz bardziej upodabnia się do warszawskich peerek z lat 70. i 80. Do ideału jeszcze daleko, ale jesteśmy na dobrej drodze.

ThumbnailThumbnail
ThumbnailThumbnail
ThumbnailThumbnail  


← Konstrukcja

Galeria →

Normal 0 21 false false false PL X-NONE X-NONE MicrosoftInternetExplorer4

Producent: Jelcz

Model: PR110M

Rok produkcji: 1991

Silnik: WSK Mielec SW 680/78/1

Pojemność silnika: 11100 cm3

Moc silnika: 185 KM

Miejsca siedzące: 36

Miejsc ogółem: 110

Długość [mm]: 12000

Szerokość [mm]: 2500

Wysokość [mm]: 3040

 

Nowości

Popularne

Na skróty

Nasze serwisy





.

Joomla!. XHTML and CSS.

Polityka prywatności

Ta strona wykorzystuje pliki cookie w celu zoptymalizowania jej funkcjonowania.Zobacz polityke prywatnosci.